Metody sporządzania bibliografii załącznikowej

WIADOMOŚCI OGÓLNE

Materiały dla nauczycieli uczestniczących w warsztatach w PBW w Łodzi Filii w Kutnie

 -----------------------------------------------------------------

Co to jest BIBLIOGRAFIA???

Wywodzi się od greckich słów: biblion (biblos) – książka oraz graphein – pisać, opisywać.

Jest to uporządkowany spis dokumentów dobranych według ustalonych kryteriów, spełniający zadania informacyjne. Może być to spis dzieł cytowanych w pracy, dokumentów będących podstawą rozważań, czy prac związanych z tematem. Może zawierać od kilku do kilkuset pozycji.

Bibliografia podmiotowa

Zbiór prac, jednego lub wielu autorów, będących podmiotem naszych badań (lektury, filmy, obrazy, reklamy i inne teksty kultury, które są analizowane i interpretowane).

Bibliografia przedmiotowa

Wykaz publikacji dotyczących określonej dziedziny wiedzy bądź tematu wykorzystanych i/lub cytowanych przez autora prac związanych z tematem (komentarze, opracowania danego tematu czy problemu, omówienia, interpretacje, analizy tekstów uwzględnionych w bibliografii podmiotowej).

 

W przypisach bibliograficznych i bibliografiach załącznikowych kolejność elementów opisu określona jest normami:

 

PN-ISO 690: 2002. Dokumentacja. Przypisy bibliograficzne. Zawartość, forma i struktura.

PN-ISO 2: 1999. Informacja i dokumentacja. Przypisy bibliograficzne. Dokumenty elektroniczne  i ich części.

 

            Normy podają elementy (obowiązkowe i fakultatywne), które powinny być uwzględnione w przypisach bibliograficznych dotyczących wydawnictw zwartych i ciągłych oraz artykułów (rozdziałów itp.) w tego typu wydawnictwach. Ustala obowiązkową kolejność elementów przypisu i określa zasady przejmowania i prezentacji informacji pochodzących z publikacji stanowiącej źródło.

 

            Podstawowe pojęcia

 

Dokument

            Zapisana informacja, którą można traktować jako całość w procesie dokumentacji bez względu na jej postać i cechy.

Wydawnictwo zwarte

            Wydawnictwo jedno- lub wielotomowe, ukazujące się jako całość lub o przewidzianym z góry zakończeniu, np. książka, broszura.

Wydawnictwo ciągłe

            Wydawnictwo o nieprzewidzianym z góry zakończeniu, ukazujące się w określonych lub nieokreślonych odstępach czasu, częściami opatrzonymi wspólnym tytułem i zwykle oznaczonymi numerycznie lub chronologicznie (jak numery, zeszyty, roczniki), np. czasopisma, dzienniki, roczniki, serie wydawnicze.

Dokument elektroniczny

            Istniejący w postaci elektronicznej, dostępny tylko za pomocą techniki komputerowej.

Fragment

            Część książki lub dokumentu elektronicznego, która wymaga kontekstu dokumentu macierzystego i nie może występować samodzielnie.

Artykuł

            Niezależny tekst stanowiący część publikacji. Może występować: w pracy autorskiej, w pracy zbiorowej oraz w czasopiśmie. Artykułem może być pojedynczy wiersz w zbiorze, felieton, opowiadanie w wyborze opowiadań, nowela w wyborze nowel czy artykuł w czasopiśmie.

Praca autorska

            Dzieło wykonane, stworzone lub napisane przez jednego, dwóch lub trzech autorów.

Praca zbiorowa

            Wydawnictwo zwarte zawierające odrębne rozprawy (rozdziały) różnych autorów (więcej niż trzech), objęte wspólnym tytułem.

Plagiat

            Ogłoszenie i rozpowszechnienie pod własnym nazwiskiem cudzego utworu bądź jego części.

           

            Podstawowe zasady

 

Ø       Pisząc wypracowanie, pracę licencjacką lub magisterską, przygotowując prezentację maturalną lub wygłaszając referat – nie zapomnij podać informacji, z czego korzystasz!

Ø       Informacji na temat książki należy najpierw szukać na stronie tytułowej (lub jej odpowiedniku w innych typach dokumentów), a nie na okładce!

Ø       Konsekwentnie stosujemy w całej pracy raz przyjętą zasadę sporządzania bibliografii załącznikowej. We wszystkich opisach  bibliograficznych zawartych w danej publikacji stosujemy jednolity system interpunkcji, na przykład poszczególne człony opisu oddzielamy od siebie przecinkami.

Ø       Pisząc wielką literę, czy używając skrótów pamiętamy o zasadach obowiązujących w jęz. polskim.

§        Skrót:

§        od „strona” to s.,

§        od „tom” to t.,

§        od „wydanie” to „wyd.”,

§        od wydawnictwa to „wydaw.”- piszemy z dużej litery,

§        od „numer” to nr (zapisujemy bez kropki na końcu).

Ø       Numery części, tomów, kolejność wydania zawsze         oznaczamy cyframi arabskimi, np. t. 2, cz. 1, z. 5, wyd. 3.

Ø       Bibliografię załącznikową piszemy w ciągu – od marginesu do marginesu.

Ø       Bibliografię załącznikową umieszczamy na końcu pracy (lub rozdziału, jeśli praca jest bardzo obszerna) i szeregujemy ją najczęściej alfabetycznie.

 

 

Elementy obowiązkowe opisów bibliograficznych

 

Autor (odpowiedzialność główna)

          Jeżeli dokument posiada jednego, dwóch lub trzech autorów, wymieniamy wszystkich i szeregujemy alfabetycznie według nazwiska pierwszego na stronie tytułowej - ich personalia oddzielając od siebie przecinkami.

          Nie piszemy, że ktoś jest czy był: księdzem, profesorem, biskupem, doktorem, zakonnikiem etc.

          Dopuszcza się redukowanie do inicjałów imion autora, jeżeli nie utrudni to identyfikacji osoby.

 

Tytuł

          Jeżeli nie można ustalić głównej odpowiedzialności (autora, autorów dokumentu), pierwszym elementem opisu powinien być tytuł.

          Dopuszcza się skracanie zbyt długiego tytułu (pierwsze wyrazy muszą być podane, wyrazy pominięte zaznacza się wielokropkiem).

          Dla wyróżnienia tytułu dokumentu można zapisać go pismem pochyłym – kursywą.

 

Wydanie

         Jeżeli jest to wydanie pierwsze lub w książce nie ma informacji, które to jest wydanie – wówczas ten element pomijamy.

         Podajemy informacje o zmianach dokonanych w wydaniu: wyd. 5 popraw., uzup., zmien., skr., rozsz., przejrz.

 

Rok (data) wydania

         W przypadku niepodanego w książce roku wydania, piszemy rok przybliżony, datę druku lub datę „copyright”, np. ok. 2001, 1953 druk, cop. 2001).

         Jeżeli publikacja wieloczęściowa ukazywała się dłużej niż rok podajemy daty graniczne.

 

Numer ISBN!!!

          Po ang. International Standard Book Number – Międzynarodowy Znormalizowany Numer Książki – kiedyś dziesięcio- a obecnie trzynastocyfrowy symbol zawierający zakodowane informacje o książce.

          Występuje w dokumentach wydanych od ok. 1976 r.

          W przypadku części, artykułów itp. w wydawnictwach zwartych i ciągłych nie jest to element obowiązkowy.

 

Elementy nieobowiązkowe

 

 

Dokumenty elektroniczne

 

Internet i wydawnictwa multimedialne są pełnoprawnym źródłem informacji. Opisy tych dokumentów także umieszczamy w bibliografii.

 

Elementy opisu dokumentu elektronicznego

 

 

PRZYPISY

Notki, materiały uzupełniające pozwalające zrozumieć treść dokumentu: odsyłają do źródeł cytatów, porządkują dane o wykorzystanej literaturze, uogólniają opinie, eksponują powiązania pomiędzy poruszanymi zagadnieniami.

Przypisy umieszczane są u dołu strony (kolumny), na końcu rozdziału lub dzieła. Zazwyczaj oznacza się literą, cyfrą lub innym znakiem np. gwiazdką.

 

Istnieją dwa rodzaje przypisów: bibliograficzny i objaśniający (słownikowy i rzeczowy).

 

PRZYPIS BIBLIOGRAFICZNY (źródłowy). Jest skróconym opisem bibliograficznym.

Powinien zawierać podstawowe elementy identyfikacyjne powoływanego dokumentu,

uzupełnione informacją o paginacji.

 

PRZYPIS OBJAŚNIAJĄCY. Rzeczowy - Objaśnia i komentuje fragmenty tekstu głównego,

zawiera wyjaśnienie twierdzeń autora nie zamieszczonych w tekście. Słownikowy -

wyjaśnia trudniejsze wyrazy (obcojęzyczne, staropolskie) użyte w tekście.

 

W przypadku kilkukrotnego powoływania się na tę samą pracę konsekwentnie używamy zapisów skróconych polskich lub łacińskich:

Ibidem – tamże, jak wyżej (skrót : j.w.) w tym samym dziele, wyraz wskazujący na to samo źródło, na ten sam fragment dzieła, o którym była mowa wyżej (skrót : ib. lub ibid.);

Opus citatum – dzieło cytowane (dz. cyt.), które wcześniej wystąpiło w przypisach (skrót: op. cit.);

Loco citato – w miejscu wskazanym, np. książki, dokumentu (skrót : l.c.);

Idem – tenże, ten sam, o którym była mowa wyżej (skrót : id.).

 

BIBLIOGRAFIA

Andrzejewska J., Bibliotekarstwo szkolne. Teoria i praktyka. T. 1, Organizacja biblioteki, Warszawa, 1996, ISBN 83-85778-59-4.

Andrzejewska J., Edukacja czytelnicza i medialna. Poradnik metodyczno-programowy dla wszystkich typów szkół i bibliotek, Warszawa, 2003, ISBN 83-89316-01-3.

Antczak M., Nowacka A., Przypisy, powołania, bibliografia załącznikowa. Jak tworzyć i stosować.  Podręcznik, Warszawa, 2008, ISBN 978-83-61464-03-7.

Bibliografia. Metodyka i organizacja, red. Z. Żmigrodzki, Warszawa, 2000, ISBN 83-87629-43-X.

Bibliotekarstwo, red. Z. Żmigrodzki, wyd. 2 uzup. i rozszerz., Warszawa, 1998, ISBN 83-87629-09-X.

Bonk B., Stronka A., Opis bibliograficzny stosowany w bibliografii załącznikowej. Prezentacja multimedialna przydatna w edukacji czytelniczej [on line] [dostęp 10 listopada 2007], dostępny w Internecie: <http://www.interklasa.pl/portal/dokumenty/biblioteka_zsp/bibliografia.ppt>.

Encyklopedia wiedzy o książce, Wrocław, 1971.

Informator maturalny od 2005 roku z języka polskiego, Warszawa, 2003, ISBN 83-88564-09-9.

Mendykowa A., Podstawy bibliografii, Warszawa, 1981, ISBN 83-01-03301-0.

Saniewska D., Vademecum nauczyciela bibliotekarza, wyd. 6 zm. i rozszerz., Warszawa, 2003, ISBN 83-904529-7-9.

 

Opracowanie

Barbara Dałek
Agnieszka Mikołajczyk

PBW w Łodzi
Filia w Kutnie

arrow4.gif (5188 bytes)powrót do strony głównej

aktualności | katalogi on-line  | nowości | usługi | wydawnictwa | serwis biblioteka szkolna | galeria
godziny otwarcia | struktura | historia | zbiory | baza danych | linki | patron | mapa stony